Simge
New member
Riskli Bina Nereye Şikâyet Edilir? Bir Apartmanın Sessiz Çığlığı ve Mahalle Sakinlerinin Mücadelesi
Bir Hikâyeyle Başlamak İstiyorum: Herkesin Bildiği Ama Kimsenin Konuşmadığı O Bina
Arkadaşlar, bugün sizlerle bir mahallede yaşanan ve aslında hepimizin başına gelebilecek bir olayı paylaşmak istiyorum. Bazen her gün önünden geçtiğimiz bir binanın ne kadar tehlikeli olduğunu fark etmiyoruz. Bazen de fark ediyoruz ama kime başvuracağımızı, hangi kuruma şikâyet edeceğimizi bilemediğimiz için susuyoruz. İşte anlatacağım hikâye tam olarak böyle bir sessizlikle başladı.
İstanbul'un eski mahallelerinden birinde, dar bir sokağın köşesinde kırk yılı aşkın süredir ayakta duran bir apartman vardı. Adı Güneş Apartmanı'ydı ama güneşin bile zor girdiği bu binanın girişinde dökülen beton parçaları, merdiven boşluğundaki çatlaklar ve bodrum katından yükselen nem kokusu, isminin aksine pek iç açıcı bir görüntü oluşturmuyordu.
Binanın üçüncü katında yaşayan Murat, otuz sekiz yaşında, hesap yapmayı seven, sorunları parçalara ayırarak çözmeye çalışan biriydi. Bir lojistik firmasında çalışıyordu. Bir şey bozulduğunda önce nedenini araştırır, sonra seçenekleri sıralar, en sonunda bir yol haritası çıkarırdı.
Aynı apartmanın ikinci katında oturan Elif ise bir devlet okulunda öğretmendi. Mahallede kimin hasta olduğunu, hangi ailenin zor durumda kaldığını, hangi yaşlı komşunun alışverişe çıkamadığını bilirdi. İnsanların söylemedikleri şeyleri anlamaya çalışırdı. Ancak Elif'i yalnızca duygularıyla hareket eden biri olarak düşünmeyin; tehlike karşısında insanların neden sustuğunu sorgulayan, ayrıntıları gözden kaçırmayan biriydi.
Bir sabah, apartmanın girişindeki duvardan ince bir sıva parçası yere düştü. Ardından başka bir parça koptu. O sırada binadan çıkmakta olan yaşlı komşuları Nermin Hanım irkildi.
Murat yere düşen parçayı eline alıp dikkatle inceledi.
"Bu sadece sıva dökülmesi olmayabilir," dedi. "Önce binanın hangi durumda olduğunu öğrenmemiz gerekiyor."
Elif ise gözlerini girişte oynayan çocuklara çevirdi.
"Önce şu çocukların buradan güvenle geçmesini sağlayalım. Sonra da kimsenin korkusunu küçümsemeden harekete geçelim."
İşte o gün, Güneş Apartmanı sakinlerinin hayatı değişmeye başladı.
1. Bölüm: Riskli Bina Şüphesi Varsa İlk Olarak Nereye Başvurulur?
Murat aynı akşam apartman sakinlerini toplantıya çağırdı. Elinde bir defter, telefonunda birkaç resmî kurumun iletişim bilgisi vardı. Amacı kimseyi korkutmak değil, belirsizliği ortadan kaldırmaktı.
Toplantıda ilk soru, herkesin aklındaki soruydu:
"Binamız riskliyse nereye şikâyet edeceğiz?"
Murat, araştırdığı bilgileri anlatmaya başladı.
"Öncelikle binada çatlak görülmesi, beton dökülmesi veya kolonlarda hasar bulunması, binanın kesin olarak riskli yapı ilan edildiği anlamına gelmez. Ama bunlar, özellikle yeni oluşmuşsa veya büyüyorsa, ciddiye alınması gereken işaretlerdir. Yetkili kurumlara başvurup binanın durumunun incelenmesini istemeliyiz."
Türkiye'de bu konuda birbirinden farklı iki önemli süreç bulunuyordu: Yapının güvenliğiyle ilgili teknik inceleme ve 6306 sayılı Kanun kapsamında yürütülen resmî riskli yapı tespiti.
Murat bunları birbirine karıştırmamak gerektiğini söyledi. Çünkü bir binanın tehlikeli olabileceğine ilişkin ihbarla, bir yapının mevzuata göre resmen riskli yapı olarak tespit edilmesi aynı şey değildi.
Elif söz aldı:
"Bir de burada yaşayan insanların durumu var. Binada çocuklar, yaşlılar ve engelli komşularımız bulunuyor. Bir inceleme yapılacaksa kimse kendini dışlanmış hissetmemeli. İnsanlar evlerini kaybetmekten korktukları için de susuyor olabilir."
Bu sözler toplantının yönünü değiştirdi. O ana kadar bazı komşular, binanın durumunun araştırılmasını istemenin evlerinden hemen çıkarılmaları anlamına geleceğini düşünüyordu.
Oysa riskli yapı tespiti, tahliye, yıkım ve varsa desteklerden yararlanma süreçlerinin her biri kendi hukuki koşullarına ve aşamalarına bağlıydı.
Murat, başvuru yollarını tek tek not etti:
1. Belediye: İlk Başvurulabilecek Kurumlardan Biri
Binanın bulunduğu ilçe belediyesinin ilgili birimine başvurulabilir. Belediyelerde yapı kontrolü, imar veya benzer görevleri yürüten birimler, görev alanları çerçevesinde yapıyla ilgili şikâyetleri değerlendirebilir.
Başvuruda binanın açık adresi, gözlemlenen hasarlar, hasarların ne zamandır bulunduğu ve varsa fotoğraflar belirtilmelidir. Başvurunun kayıt numarasını saklamak, sürecin takip edilmesini kolaylaştırır.
Ancak belediyeye yapılan her başvuru, doğrudan 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti yapılacağı anlamına gelmez. Belediyenin görev ve yetkileri çerçevesinde izlenecek yol ile resmî riskli yapı tespit süreci farklılık gösterebilir.
2. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü
Riskli yapı mevzuatı hakkında bilgi almak, ilgili başvuru usulünü öğrenmek ve yetkili birimlere yönlendirilmek için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne başvurulabilir.
6306 sayılı Kanun kapsamındaki resmî riskli yapı tespiti, mevzuata uygun yöntemlerle ve yetkili kuruluşlar tarafından yürütülür. Bu nedenle binanın resmî olarak riskli yapı tespitinin yapılmasını isteyen kişilerin güncel başvuru şartlarını ilgili müdürlükten öğrenmesi önemlidir.
3. Alo 181 ve CİMER
Alo 181, çevre ve şehircilik konularında bilgi almak ve ilgili süreçler hakkında yönlendirme istemek için kullanılabilecek kanallardan biridir.
CİMER üzerinden de görevli kamu kurumlarına dilekçe veya şikâyet iletilebilir. Ancak CİMER'e başvurmak, teknik incelemenin kendiliğinden yapılacağı veya binanın otomatik olarak riskli ilan edileceği anlamına gelmez. Başvurunun ilgili kuruma iletilmesi ve sürecin takip edilmesi gerekir.
Murat defterini kapattıktan sonra şunu söyledi:
"Önemli olan yalnızca şikâyet etmek değil, doğru kuruma, doğru bilgilerle başvurmak."
Elif başını salladı.
"Bir de başvuru yapıldıktan sonra insanların birbirine haber vermesi. Çünkü güvenlik, yalnızca evrak işinden ibaret değil."
2. Bölüm: Apartmandaki Çatlaklar ve Komşuların Korkuları
Ertesi gün Murat, binanın ortak alanlarındaki gözle görülür hasarları fotoğrafladı. Elif ise apartmanda yaşayanlarla konuştu. Kimin hangi sorunu fark ettiğini, hangi tarihte ne olduğunu ve bodrum katında su birikmesi yaşanıp yaşanmadığını öğrendi.
Bu sırada beklenmedik bir gerçek ortaya çıktı.
Apartmanın giriş katında yaşayan Hasan Usta, yaklaşık iki yıldır bodrumdaki nemin arttığını söylüyordu. Fakat daha önce yaptığı uyarılar, "Eski bina, olur böyle şeyler" denilerek geçiştirilmişti.
Beşinci katta oturan genç bir çift ise yatak odalarının duvarında oluşan çatlağı mobilyayla kapatmıştı. Ev sahibine haber vermekten çekinmişlerdi; çünkü kiralarının artırılmasından veya evden çıkarılmaktan korkuyorlardı.
Elif, bu konuşmalardan sonra meselenin yalnızca beton ve demirden ibaret olmadığını anladı.
İnsanlar bazen tehlikeyi görmedikleri için değil, tehlikeyi dile getirdiklerinde yaşayacakları sonuçlardan korktukları için sessiz kalıyordu.
Murat da kendi açısından önemli bir noktayı fark etti. Elindeki fotoğraflar ve notlar, başvuru için yararlı olabilirdi ama binanın taşıyıcı sisteminin güvenli olup olmadığını kendi başına belirleyemezdi. Çatlakların nedeni, büyüklüğü, konumu ve yapının diğer özellikleri teknik uzmanlık gerektiriyordu.
"Bizim görevimiz teşhis koymak değil," dedi. "Belirtileri doğru aktarmak ve inceleme yapılmasını sağlamak."
Bir Hikâyeyle Başlamak İstiyorum: Herkesin Bildiği Ama Kimsenin Konuşmadığı O Bina
Arkadaşlar, bugün sizlerle bir mahallede yaşanan ve aslında hepimizin başına gelebilecek bir olayı paylaşmak istiyorum. Bazen her gün önünden geçtiğimiz bir binanın ne kadar tehlikeli olduğunu fark etmiyoruz. Bazen de fark ediyoruz ama kime başvuracağımızı, hangi kuruma şikâyet edeceğimizi bilemediğimiz için susuyoruz. İşte anlatacağım hikâye tam olarak böyle bir sessizlikle başladı.
İstanbul'un eski mahallelerinden birinde, dar bir sokağın köşesinde kırk yılı aşkın süredir ayakta duran bir apartman vardı. Adı Güneş Apartmanı'ydı ama güneşin bile zor girdiği bu binanın girişinde dökülen beton parçaları, merdiven boşluğundaki çatlaklar ve bodrum katından yükselen nem kokusu, isminin aksine pek iç açıcı bir görüntü oluşturmuyordu.
Binanın üçüncü katında yaşayan Murat, otuz sekiz yaşında, hesap yapmayı seven, sorunları parçalara ayırarak çözmeye çalışan biriydi. Bir lojistik firmasında çalışıyordu. Bir şey bozulduğunda önce nedenini araştırır, sonra seçenekleri sıralar, en sonunda bir yol haritası çıkarırdı.
Aynı apartmanın ikinci katında oturan Elif ise bir devlet okulunda öğretmendi. Mahallede kimin hasta olduğunu, hangi ailenin zor durumda kaldığını, hangi yaşlı komşunun alışverişe çıkamadığını bilirdi. İnsanların söylemedikleri şeyleri anlamaya çalışırdı. Ancak Elif'i yalnızca duygularıyla hareket eden biri olarak düşünmeyin; tehlike karşısında insanların neden sustuğunu sorgulayan, ayrıntıları gözden kaçırmayan biriydi.
Bir sabah, apartmanın girişindeki duvardan ince bir sıva parçası yere düştü. Ardından başka bir parça koptu. O sırada binadan çıkmakta olan yaşlı komşuları Nermin Hanım irkildi.
Murat yere düşen parçayı eline alıp dikkatle inceledi.
"Bu sadece sıva dökülmesi olmayabilir," dedi. "Önce binanın hangi durumda olduğunu öğrenmemiz gerekiyor."
Elif ise gözlerini girişte oynayan çocuklara çevirdi.
"Önce şu çocukların buradan güvenle geçmesini sağlayalım. Sonra da kimsenin korkusunu küçümsemeden harekete geçelim."
İşte o gün, Güneş Apartmanı sakinlerinin hayatı değişmeye başladı.
1. Bölüm: Riskli Bina Şüphesi Varsa İlk Olarak Nereye Başvurulur?
Murat aynı akşam apartman sakinlerini toplantıya çağırdı. Elinde bir defter, telefonunda birkaç resmî kurumun iletişim bilgisi vardı. Amacı kimseyi korkutmak değil, belirsizliği ortadan kaldırmaktı.
Toplantıda ilk soru, herkesin aklındaki soruydu:
"Binamız riskliyse nereye şikâyet edeceğiz?"
Murat, araştırdığı bilgileri anlatmaya başladı.
"Öncelikle binada çatlak görülmesi, beton dökülmesi veya kolonlarda hasar bulunması, binanın kesin olarak riskli yapı ilan edildiği anlamına gelmez. Ama bunlar, özellikle yeni oluşmuşsa veya büyüyorsa, ciddiye alınması gereken işaretlerdir. Yetkili kurumlara başvurup binanın durumunun incelenmesini istemeliyiz."
Türkiye'de bu konuda birbirinden farklı iki önemli süreç bulunuyordu: Yapının güvenliğiyle ilgili teknik inceleme ve 6306 sayılı Kanun kapsamında yürütülen resmî riskli yapı tespiti.
Murat bunları birbirine karıştırmamak gerektiğini söyledi. Çünkü bir binanın tehlikeli olabileceğine ilişkin ihbarla, bir yapının mevzuata göre resmen riskli yapı olarak tespit edilmesi aynı şey değildi.
Elif söz aldı:
"Bir de burada yaşayan insanların durumu var. Binada çocuklar, yaşlılar ve engelli komşularımız bulunuyor. Bir inceleme yapılacaksa kimse kendini dışlanmış hissetmemeli. İnsanlar evlerini kaybetmekten korktukları için de susuyor olabilir."
Bu sözler toplantının yönünü değiştirdi. O ana kadar bazı komşular, binanın durumunun araştırılmasını istemenin evlerinden hemen çıkarılmaları anlamına geleceğini düşünüyordu.
Oysa riskli yapı tespiti, tahliye, yıkım ve varsa desteklerden yararlanma süreçlerinin her biri kendi hukuki koşullarına ve aşamalarına bağlıydı.
Murat, başvuru yollarını tek tek not etti:
1. Belediye: İlk Başvurulabilecek Kurumlardan Biri
Binanın bulunduğu ilçe belediyesinin ilgili birimine başvurulabilir. Belediyelerde yapı kontrolü, imar veya benzer görevleri yürüten birimler, görev alanları çerçevesinde yapıyla ilgili şikâyetleri değerlendirebilir.
Başvuruda binanın açık adresi, gözlemlenen hasarlar, hasarların ne zamandır bulunduğu ve varsa fotoğraflar belirtilmelidir. Başvurunun kayıt numarasını saklamak, sürecin takip edilmesini kolaylaştırır.
Ancak belediyeye yapılan her başvuru, doğrudan 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti yapılacağı anlamına gelmez. Belediyenin görev ve yetkileri çerçevesinde izlenecek yol ile resmî riskli yapı tespit süreci farklılık gösterebilir.
2. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü
Riskli yapı mevzuatı hakkında bilgi almak, ilgili başvuru usulünü öğrenmek ve yetkili birimlere yönlendirilmek için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne başvurulabilir.
6306 sayılı Kanun kapsamındaki resmî riskli yapı tespiti, mevzuata uygun yöntemlerle ve yetkili kuruluşlar tarafından yürütülür. Bu nedenle binanın resmî olarak riskli yapı tespitinin yapılmasını isteyen kişilerin güncel başvuru şartlarını ilgili müdürlükten öğrenmesi önemlidir.
3. Alo 181 ve CİMER
Alo 181, çevre ve şehircilik konularında bilgi almak ve ilgili süreçler hakkında yönlendirme istemek için kullanılabilecek kanallardan biridir.
CİMER üzerinden de görevli kamu kurumlarına dilekçe veya şikâyet iletilebilir. Ancak CİMER'e başvurmak, teknik incelemenin kendiliğinden yapılacağı veya binanın otomatik olarak riskli ilan edileceği anlamına gelmez. Başvurunun ilgili kuruma iletilmesi ve sürecin takip edilmesi gerekir.
Murat defterini kapattıktan sonra şunu söyledi:
"Önemli olan yalnızca şikâyet etmek değil, doğru kuruma, doğru bilgilerle başvurmak."
Elif başını salladı.
"Bir de başvuru yapıldıktan sonra insanların birbirine haber vermesi. Çünkü güvenlik, yalnızca evrak işinden ibaret değil."
2. Bölüm: Apartmandaki Çatlaklar ve Komşuların Korkuları
Ertesi gün Murat, binanın ortak alanlarındaki gözle görülür hasarları fotoğrafladı. Elif ise apartmanda yaşayanlarla konuştu. Kimin hangi sorunu fark ettiğini, hangi tarihte ne olduğunu ve bodrum katında su birikmesi yaşanıp yaşanmadığını öğrendi.
Bu sırada beklenmedik bir gerçek ortaya çıktı.
Apartmanın giriş katında yaşayan Hasan Usta, yaklaşık iki yıldır bodrumdaki nemin arttığını söylüyordu. Fakat daha önce yaptığı uyarılar, "Eski bina, olur böyle şeyler" denilerek geçiştirilmişti.
Beşinci katta oturan genç bir çift ise yatak odalarının duvarında oluşan çatlağı mobilyayla kapatmıştı. Ev sahibine haber vermekten çekinmişlerdi; çünkü kiralarının artırılmasından veya evden çıkarılmaktan korkuyorlardı.
Elif, bu konuşmalardan sonra meselenin yalnızca beton ve demirden ibaret olmadığını anladı.
İnsanlar bazen tehlikeyi görmedikleri için değil, tehlikeyi dile getirdiklerinde yaşayacakları sonuçlardan korktukları için sessiz kalıyordu.
Murat da kendi açısından önemli bir noktayı fark etti. Elindeki fotoğraflar ve notlar, başvuru için yararlı olabilirdi ama binanın taşıyıcı sisteminin güvenli olup olmadığını kendi başına belirleyemezdi. Çatlakların nedeni, büyüklüğü, konumu ve yapının diğer özellikleri teknik uzmanlık gerektiriyordu.
"Bizim görevimiz teşhis koymak değil," dedi. "Belirtileri doğru aktarmak ve inceleme yapılmasını sağlamak."